Театрдың тарихы

Ж.Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры.

Қазақ театр өнерінің қара шаңырақтарының бірі – Жұмат Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры 1934 жылы құрылып, театр шымылдығы алғаш Ғ.Жасақбаевтың «Заман заңы» драмасымен түрілді.

Сырға толы сахна әлемінің алғашқы қарлығаштары Райсхан Байкенов,  Тәкен Мәдіходжаев, Қойлыбай Қарсақбаев, Халел Шаженов, Гүлжамал Батырғалиева, Фаррух Жәсенов, Фаузия Шерияздановалар қара шаңырақтың іргетасын қалаушы тұлғалар ретінде қалды.  Болмысы бөлек таланттар салған жолдың ізін  жалғастырушы – сахна саңлақтары Ғайнижамал Хайруллина, Жұмабике Серікбаева, Қали Дүйсеков, Әкіш Шанин, Әмина Өмірзақова, Хадиша Бөкеева, Әбен Мұхамедияров, Айша Абдуллина, Әубәкір Ордабаев, Мұхтар Найманбаев, Сейіт Досмағанбетов, Мұхтар Өтебаев, Қасымхан Шанин,  Отызбай Жұмабеков, Ақсақал Қалмырзаев, Мәжит Ілиясқаров, Ошат Рахимов, Жақып Омаров, Тастан Өтебаев, Әскер Құлданов, Ерғали Оразымбетов сынды майталмандар театрдың өсіп өркендеп, шығармашылық деңгейінің қалыптасуына орасан еңбек етті. Театрдың алғашқы қойылымдары С.Ерденаевтың «Малқанбай», С.Сейфуллиннің «Қызыл сұңқарлар», М.Әуезовтің «Еңлік-Кебек», В.Корнейчуктің «Платон Кречет» пьесалары сахналанды.

1972 жылы театрға тұңғыш режиссер, драматург, қоғам қайраткері Қазақстанның халық артисі Жұмат Шаниннің есімі берілді.

Тәуелсіз жылдар ішінде театр ұжымы көптеген халықаралық, республикалық фестивальдерде өнер көрсетіп, жүлдегер атанды.

Театр Стамбул қаласында өткен түркітілдес халықтарының фестиваліне, Ташкент, Әндіжан, Бішкек қалаларында өткен Орта Азия мемлекеттерінің фестивальдеріне қатысып, шеберлік алмасты.

2014 жылы театр жаңа ғимаратқа көшіріліп, салтанатты ашылуына Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев қатысты. Ғимараттың көрермен залы 500 адамға арналған, сонымен қатар, мұражайы бар.

Театрға 2015 жылы «Академиялық театр» мәртебесі берілді.

2018 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Түркістан облысы аталып, жаңа облыс орталығының Түркістан қаласына көшуіне байланысты Шымкент қаласы – маңызы бар үшінші қала Мегаполис статусына ие болды.

Театр Шымкент қаласында қалуына байланысты, Ж.Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры болып өзгерді.

Бүгінгі күнге дейін театрда 400-ден аса қазақ және әлемдік драматургияның жауһар туындылары қойылған. Ағымдағы  репертуарда Мұхтар  Әуезовтің «Қарагөз», Уильям Шекспирдің «Гамлет», Думан Рамазанның «Абылай ханның арманы», Мұхтар Шахановтың «Танакөз», Шахмет Құсайыновтың «Әбу Насыр әл-Фараби», Иран-Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?», Надежда Птушкинаның «Күтпеген кездесу», Барзу Абдураззаковтың «Әйел сыры», Тынымбай Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір той», Ерсайын Төлеубайдың «Жеңгетай», Рақымжан Отарбаевтың «Бас», «Шырмауық», Исраил Сапарбайдың «Сыған серенадасы» сынды әлемдік және қазақ классикаларымен қоса бүгінгі күннің өзекті тақырыптарын арқау еткен 30-дан аса қойылымдар  мен балаларға арналған ертегілер бар. Сонымен қатар, театр ұжымы  көптеген халықаралық, республикалық фестивальдерде үздіксіз өнер көрсетіп, жүлдегері атануда.

2020 жылы бүкіл әлемді жайлаған пандемияда елімізде жарияланған төтенше жағдай кезеңінде барлық театрлар өз жұмысын онлайн-режимде жалғастырған болатын. Жыл қорытындысы бойынша  Халықаралық театр сыншылары бірлестігінің кезекті «Қазақстан театрлары – 2020» моноторингінің  нәтижесі бойынша театр  бірнеше аталым бойынша үздік деп танылды. Театр ұжымы «Онлайн форматтағы белсенді театрлар 10-дығының» үздік үшінші орынын  иеленді.

Театр режиссері, Ш.Айтматов атындағы Халықаралық сыйлықтың лауреаты Қуандық Қасымов екінші жыл қатарынан «Ең көп спектакль сахналаған режиссер» ретінде көш бастады.

Театрдың  әдебиет бөлімінің меңгерушісі, ҚР Мәдениет қайраткері Сая Қасымбек «Шығармалары көп сахналанған 15 драматург» тізімінен көрінді.

Қазақ театрында жаңа 2021 жылдың алғашқы қаңтар, ақпан айларында ұлт тұлғаларына арналған қазақ драматургиясының құнды дүниелері сахналанды.  И.Сапарбайдың «Сыған серенадасы» музыкалық драмасының,  ақиық ақын М.Мақатаевтың 90 жылдығына арналған «Мұқағали» /инсц. Қ.Қасымов/ монодрамасының премьералары өтті. Екі спектакльдің де қоюшы режиссері – Ш.Айтматов атындағы Халықаралық сыйлықтың лауреаты Қуандық Қасымов, қоюшы суретшісі – ҚР Мәдениет қайраткері Қалтөре Жұмақұлов. Наурыз айында Шымкент қаласының 2200 жылдығы мен Ұлыстың Ұлы күні Наурыз мейрамына арналған С.Қасымбектің «Наурыз көне Шымқалада» таңғажайып хикаятының премьерасы өтті.  Әр қаланың тереңнен тартатын тарихы болуы заңды құбылыс. Оңтүстіктің інжу-маржанына айналған Шымкенттің қилы тарихы ғасырлар қойнауынан сүзіліп, бүгінгі бізге қалай жеткенін жас ұрпаққа жеткізетін қойылым өз көрерменін тәнті етті.  Қоюшы режиссері – Жұмабек Есимов. Арнайы шақыртумен сахналық сценографиясын жасаған қойылымның суретшісі – ҚР Мәдениет қайраткері, кәсіби «Еңлікгүл», ұлттық «Сахнагер» сыйлықтарының лауреаты Бақыт Сраилов.

Сәуір айында театр ұжымы заманауи форматтағы жаңа жобаға кірісті. Қазақстан мен Ресей театр фестивальдерінің жүлдегері, Ресей Федерациясы «Театр өнері» институтының (ГИТИС) магистранты,  режиссер Әлібек Өмірбекұлының режиссерлігімен У.Шекспир сонеттерінің желісі бойынша классикалық «Адам» трагедиясының премьерасына дайындық үстінде.

 Бүгінгі таңда театр труппасында ҚР еңбек сіңірген артистері Сапарбай Өтемісов, Құпия Рақымбердиева, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткерлері Мұқан Шакиров, Айжан Жұмабекова, Раушан Салова, Гүлшат Еспай бастаған талантты артистер еңбек етуде. Алдыңғы буын ағалардың мектебімен қаныққан орта буыны мен  жастар буыны да шығармашылық дәстүрді сабақтастырумен қатар жаңа қырларын аша түсуде. 

Театр режиссерлері: Шыңғыс Айтматов атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты Қ.Қасымов және Ж.Есимов.  Бас суретшісі – ҚР мәдениет қайраткері Қ.Жұмақұлов. Театр директоры – Қарғабаев Қайрат Жайлауұлы.

Ж.Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры – кезең кедергілеріне кептелмей, сахна тарландарының өнер жолындағы сан-қилы сәттері мен тағдыр тоғысуынан тұратын қазақ театр сахнасында алып актерлер галереясын қалыптастырды.

Сахна өнеріне тер төккен режиссер, суретші, гример, бутафор сынды кәсіби сахна мамандарының еңбегімен халықтың ықыласына бөленген  – киелі өнер ордасы.